زنجيرهاى از دعوتهاى توحيدى( دعوت آسمانى هود)
«عجب»: اين واژه درصورتى كه به ضم «عين» باشد به مفهوم خود خواهى و خود پسندى و از امتياز و فضليت پندارى خويش در شگفت شدن است، امّا در صورتى كه با فتح «عين» و «جيم»» باشد، به مفهوم به شگفت آمدن است كه ممكن است پسنديده يا ناپسند باشد.
«خلفاء»: جانشينان.
«آلاء»: نعمتها.
زنجيرهاى از دعوتهاى توحيدى( دعوت آسمانى هود)
«سفاهة»: سبك مغزى؛ و در برخى فرهنگها به مفهوم «جنون» آمده است.
زنجيرهاى از دعوتهاى توحيدى
«فلك»: كشتى. اين واژه در اصل به مفهوم دايره بودن است و به همين تناسب به ميدانهاى دايره شكلنيز فلكه مىگويند.
زنجيرهاى از دعوتهاى توحيدى
«ابلاغ»: رساندن پيام به فرد و يا گروهى را مىگويند. و «بلاغت» به مفهوم رساندن پيام به شيوهاى بهتر و مناسبتتر است.
«رسالت»: پيام و برنامهاى كه به وسيله پيام رسان براى مردم بيان مىگردد.
«نصيحت»: خيرخواهى و گفتارى كه از نيّت خالصى بر مىخيرد.
زنجيره اى از دعوتهاى توحيدى
«ملاء»: اين واژه بسان واژههاى قوم و رهط، به گروهى گفته مىشود كه براى خود راه و رسمى دارند و شكوه و زرف و برق ظاهريشان ديدگان را پر مىكند و به هر محفل و مجلسى درآيند آنجا راا آكنده مىسازند.
((اين آيات با ذكر داستان نوح (عليه السلام ) و اينكه چگونه مردم را به توحيد و ترك شرك دعوت مى نمود، و قومش او را انكار نموده ، بر شرك خود اصرار مى ورزيدند و اينكه چگونه خداوند طوفان را بر ايشان مسلط نمود و همه را تا به آخر هلاك ساخت و نوح و گروندگان به وى را نجات داد، تعقيب و دنباله آيات قبلى است كه آن نيز راجع به دعوت به توحيد و نهى از شرك به خداى سبحان و تكذيب آيات او بود، و به منظور تكميل همين بيان ، داستان عده ديگرى از انبياء از قبيل هود، صالح ، شعيب ، لوط و موسى (عليهماالسلام ) را نيز ذكر مى فرمايد. ترجمه تفسير الميزان جلد 8 صفحه : 219))
مردگان را اين گونه زنده مىسازيم
«نكد»: به انسان بخيل و سختى گفته مىشود كه در بخشش و هزينه كردن مال بسيار سخت باشد و به آسانى چيزى به ديگرى ندهد.
پس از ترسيم آفرينش آسمانها و زمين و پديد آوردن نظام شگرف آنها در دو آيه پيش، اينك قرآن ديگر شگفتيهاى جهان هستى و قدرت بىكران پديد آورنده آنها را بيان مىفرمايد:
تنها پروردگارتان را بخوانيد
«تضرع»: زارى و اظهار خضوع وخوارى.( « تضرع « از « ضراعت « و به معناى اظهار ضعف و ذلت است . المیزان )
(تضرع در اصل از ماده ضرع (بر وزن فرع ) به معنى پستان گرفته شده ، بنابراين فعل تضرع به معنى دوشيدن شير از پستان مى آيد، و از آنجا كه به هنگام دوشيدن شير انگشتها بر نوك پستان در جهات مختلف حركت ميكنند، اين كلمه در مورد كسى كه با حركات مخصوص خود اظهار خضوع و تواضع مى كند به كار ميرود. تفسیر نمونه )
«خفية»: در نهان.( « خفيه « به معناى پنهانى و پوشيده داشتن است ، و بعيد نيست كنايه از همان تضرع بوده و غرض از ذكرش تاءكيد همان اظهار ذلت و عجز باشد، چون شخص متذلل همواره در اثر ذلت و خوارى در صدد پنهان ساختن خويش است .المیزان )
«خوف»: بيم
«طمع»: اميد.
نشانههاى يكتايى آفريدگار هستى
«استواء»: اين واژه در فرهنگ عرب در اصل به مفهوم برابر شدن، يكسان گرديدن، برابرى و يكسانى، راست و درست، معتدل، ميانه، پايدارى و پايدار شدن (278) آمده است، امّا در آيهه شريفه به مفهوم پرداختن به تدبير جهان هستى مناسب به نظر مىرسد. ((« استواء« به معناى تسلط و استقرار بر چيزى است ، و گاهى هم در معناى تساوى استعمال مى شود، مثلا گفته مى شود: « استوى زيد و عمرو زيد و عمرو با هم برابرند« ، در جمله « لا يستوون عند الله « از قرآن كريم نيز به اين معنا است .المیزان ))
«عرش»: به چند معنى آمده است:
1 - تخت؛ «ولها عرش عظيم»(279) و براى آن بانو تخت پرشكوهى بود.
2 - فرمانروايى؛ هنگامى كه گفته مىشود: «ثلّ عرشه» يعنى فرمانروايى و اقتدارش نابود شد.
3 - سقف؛ «خاويةٌ على عروشها»(280)... كه سقفها و بامهايش يكسره فروريخته بود.
«حثيث»: شتاب، سرعت و تندروى.
«بركت»: در اصل به مفهوم پايدارى و جاودانگى است.
سرنوشت شوم كفرگرايان و ظالمان، ثمره دردناك زشتكاريها و بدانديشىها و بيدادگريها و حق ستيزيها
«كتاب»: نوشتهاى كه در آن مطالبى آمده باشد و بتواند منظور را بيان كند.
«تفصيل»: بروشنى بيان نمودن؛ و به مفهوم تقسيم كردن نيز آمده است.
«انتظار»: توجّه نمون به چيزى را انتظار كشيدن براى آن مىگويند.
«تأويل»: بازگشت نمودن.
«نسيان»: زدوده شدن چيزى از خاطره يا فراموش كردن.
تقاضاى عاجزانه دوزخيان
«افاضه»: فروريختن آب از بلندى.
«لهو»: سرگرمى نادرستى كه انسان را به فراموش افكند و اندوه را از ياد ببرد.
«لعب»: بازى.
آن ثروت و قدرت افسانهاى چه شد؟
«اعراف» و كسانى كه بر فراز آن ايستادهاند
«حجاب»: پرده و چيزى كه مانع از ديدن است، و به «ابرو» نيز گفته مىشود.
«اعراف»: قلّههاى سر به آسمان ساييده و جاهاى بلند.
«سيما»: نشانه، علامت.
«تلقاء»: رو به رو.
«ابصار»: ديدگان، اين واژه مفردش «بصر» مىباشد كه گاه به مفهوم «بينش» نيز به كار مىرود.
گفتگوى بهشتيان و دوزخيان
«نعم»: آرى. اين واژه در فرهنگ عرب براى وعده و تصديق است، و تفاوت آن با واژه «بلى» اين است كه واژه نخست در جواب مثبت به كار مىرود، همچون: أتعطينى؟... امّا واژه دوّم در پاسخخ منفى، بسان: ألست بربّكم؟...
«يصدُّون»: باز مىدارند.
«عوج»: اين واژه هنگامى كه با فتح «عين» باشد به مفهوم كژى و نادرستى در خلقت است، و هنگامى كه با كسر «عين» باشد به مفهوم كج انديشى و انحراف در عقيده و دين آمده است.
پاداش مردم با ايمان و درست كردار
«غلّ»: كينه.
«صدور»: اين واژه جمع «صدر» به مفهوم «سينه» و جايگاه انديشه و تدبير است و به همين تناسب به پيشواى جامعه «صدر» گفته مىشود.
«انهار»: اين واژه نيز جمع «نهر» است. و به روز بدان دليل كه نور گسترش مىيابد «نهار» مىگويند.
«نداء»: صدا زدن، بانك دادن.
ما بيدادگران را اين گونه كيفر خواهيم داد
«سم»: اين واژه به مفهوم سوراخهاى ظريف و كوچك بدن مىباشد، امّا در آيه شريفه به معناى سوراخ بينى است.
«خِياط»: سوزن.
«جهنّم»: يكى از نامهاى دوزخ و آتش در سراى آخرت.
«مهاد»: بستر يا چيزى گسترده شده.
«غواش»: جمع «غاشيه» به مفهوم پوشاننده است.
«جمل»: اين واژه به دو معنى آمده است كه معناى دوّم در آيه شريفه بهتر به نظر مىرسد:
1 - شتر نر.
2 - ريسمان يا طناب كشتى.
كشمكش رهبران خودكامه با دنباله روهايشان
«خلُّو»: اين واژه به مفهوم بيرون رفتن چيزى از جايگاه خودش مىباشد. با اين بيان واژه «خلت» در آيه شريفه به معناى «رفت» و «گذشت» آمده است.
«جنّ»: موجودى است زنده و پوشيده از چشم كه بيشتر به سركشى شهرت دارد، همانگونه كه فرشتگان به فرمانبردارى.
«ضِعف»: دو چندان.
«اداركّوا»: گردآمدند و به هم پيوستند. اين واژه در اصل «تداركوا» بوده كه «تاء» در «دال» ادغام گشته، و چون ابتدا نمودن به ساكن ناممكن است، همزه وصل در آغازش آمده است.
ستمكار ترين انسانها كيست؟
«نيل»: اين واژه در صورتى كه به طور مطلق به كار رود، به مفهوم رسيدن بهره و سود به انسان است، امّا اگر به طور مقيد به كاررود، به معناى رسيدن زيان مىباشد.
«توفّى»: دريافت كامل چيزى را مىگويند.
نعمت دين و ارزشهاى معنوى
در آيات گذشته سخن از نعمتهاى رنگارنگ مادّى بود كه خدا براى انسانها پديد آورده است، اينك آفريدگار هستى در اين آيه در مورد نعمت دين و ارزشهاى معنوى و انسانى مىفرمايد:
هر جامعه و تمّدنى روزگارى دارد
قرآن در اين آيه با اشاره به يكى از سنتهاى جهان آفرينش در مورد جامعه ها و تمدّنها مىفرمايد:
وَلِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ
به باور «حسن» منظور اين است كه براى هر جامعه و امّتى سرانجام و سر آمد مقرّرى است كه در آن به پايان زندگى خويش در اين جهان مىرسد و جهان را بدرود مىگويد و يا نابود مىگردد.
در آيه شريفه مىفرمايد: براى هر جامعهاى، و نمىگويد: براى هر فردى، چرا كه در درجه نخست مىخواهد روشنگرى كند كه عمر انسانها در يك دوره و يك عصر و نسل به هم نزديك است؛ و نيز اين نكته را مىنماياند كه جامعهها پس از اتمام حجّت و رهنمود به سوى حق و فضيلت، و آنگاه سركشى و حق ستيزى، در خور هلاكت مىگردند.
«جبايى» مىگويد: منظور از واژه «اجل» مدت و دوران زندگى است. با اين بيان منظور تنها جامعه شرك گراى آن روز مكّه نيست، بلكه منظور همه امتها و جامعههاست.
تحريم همه زشتيها و گناهان
«فواحش»: گناهان كبيره و زشتيها. اين واژه جمع «فاحشه» است.(( مراد از « فواحش »گناهانى است كه حد اعلاى شناعت و زشتى را داشته باشد، مانند زنا، لواط و امثال آن . المیزان ))
منظور از « اثم »گناهانى است كه باعث انحطاط، ذلت و سقوط در زندگى گردد، مانند مى گسارى كه آبروى آدمى و مال و عرض و جانش را تباه مى سازد. المیزان ))
«بغى»: تجاوز به مردم((و نيز گفتيم كه منظور از « بغى « تعدى و طلب كردن چيزى است كه حق طلب كردن آن را نداشته باشد، مانند انواع ظلم ها و تعديات بر مردم و استيلاى غير مشروع بر آنانن .
توصيف « بغى « به وصف « غير حق »از قبيل توصيف به لازمه معنا است ، نه تقسيم بغى به حق و غير حق ،المیزان ))
«سلطان»: دليل و برهانى كه انسان را بر دشمن چيره مىسازد.(( همچنانكه تقييد شرك در « و ان تشركوا« به قيد « ما لم ينزل به سلطانا« از اين باب است ، نه تقسيم شرك به شرك با دليل و بدون دليل .المیزان ))
زيبايى درون و برون
سرف :راغب مى گويد: كلمه سرف به معناى تجاوز از حد است در هر عملى كه انسان انجام مى دهد و ليكن اين معنا در انفاق مشهورتر است .ترجمه تفسير الميزان جلد 8 صفحه : 99
«تحريم»: حرام كردن و هشدار دادن از انجام كارى، و در برابر آن روا و حلال ساختن است.
خدا به همه نيكها فرمان مىدهد
« قسط« بنابه گفته راغب ، هم بهره عادلانه را گويند. خداوند مى فرمايد: « ليجزى الذين آمنوا و عملوا الصالحات بالقسط« و « اقيموا الوزن بالقسط« . و هم به معناى جور و گرفتن بهره ديگرانن آمده ، چيزى كه هست اين ماده (قسط) در باب افعال معناى اول را مى رساند مانند « و اقسطوا ان الله يحب المقسطين « و در باب ثلاثى مجرد معناى دوم را، مانند « و اما القاسطون فكانوا لجهنم حطبا»ترجمه تفسير الميزان جلد 8 صفحه : 91
«اخلاص»: اين واژه در اصل به مفهوم پاك ساختن كالا از ناخالصىهاست، امّا در قرآن به اين معناست كه انسان پرستش و بندگى را پاك و پاكيره از هر شرك و ريايى ويژه خدا سازد.
«بدأ»: انجام كار براى نخستين بار به طور بىسابقه، و نيز به مفهوم آغاز كار آمده است.
«عود»: انجام كار در مرحله دوّم.
«فريق»: گروهى كه از جمعيت جدا گردند.