نگرشى بر واژه هایآیات 90- سوره توبه :
مقايسه بين فقراء و تهيدستان و دروغگويان منافق
نگرشى بر واژه هایآیات 90- سوره توبه :
((مقايسه بين فقراء و تهيدستان كه آمادگى خود را براى جهاد اعلام نمودند، و دروغگويان منافق
ظاهرا منظور از « معذرون » پوزش طلبانى است كه مانند اشخاص بى بضاعت و امثال آنها به نداشتن اسلحه عذر مى خواستند، چون مى فرمايد: « و قعد الذين كذبوا» و سياق كلام دلالت دارد بر اينكه مى خواهد يكى از دو طائفه را با ديگرى قياس كند تا پستى و دنائت منافقين و فساد دلها و شقاوت قلبهايشان روشنتر نمايان شود، زيرا فريضه دينى جهاد و يارى خدا و رسول ، همه تهيدستان عرب را به هيجان درآورد، و به نزد رسول خدا (صلى الله عليه و آله ) آمدند و از نداشتن اسلحه عذر خواسته و دستور طلبيدند، و اما در اين دروغگويان هيچ اثرى نگذاشت . ترجمه تفسير الميزان جلد 9 صفحه 490))
«وَ جاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرابِ»
بيشتر مفسران گفتهاند: يعني عذر تراشان و بهانه جوياني كه در واقع عذري ندارند و مقصر هستند، و برخي چون ابن عباس گفتهاند:
منظور عذر داران هستند كه براستي عذري براي تخلف از جنگ داشتهاند و آنها گروهي از بني غفار بودند.
وي براي اثبات سخن خود استدلال بجمله بعدي آيه كرده كه فرمايد: «وَ قَعَدَ الَّذِينَ كَذَبُوا … » و گفته است: خداوند دروغگويان منافقان را بدانها عطف كرده و اين دليل آن است كه دسته نخست در بيان عذر خود راستگو و صادق بودهاند، و برخي گفتهاند: يعني آنان كه خود را بصورت مردمان معذور در آورده و در حقيقت معذور نبودند.
ترجمه مجمع البيان في تفسير القرآن، ج11، ص: 182
«لِيُؤْذَنَ لَهُمْ»
جبائي گفته: يعني تا در تخلف از جهاد بدانها اجازه داده شود.
«وَ قَعَدَ الَّذِينَ كَذَبُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ»
يعني و گروهي از منافقان كه در اظهار ايمان خود دروغ ميگويند بيآنكه عذري براي خود بيان كنند از رفتن بجهاد باز نشستند.
«سَيُصِيبُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ»(90)
به زودى به كسانى از آنان كه با اين كار كفرورزيدند عذابى دردناك خواهد رسيد.
ابو عمرو بن علا گفته: از اين آيه معلوم گردد كه هر دو دسته بدكار بودهاند، چه آن دسته كه بدروغ عذرجويي كردند و چه آن دسته كه بيعذر از جهاد تخلف نمودند
ترجمه مجمع البيان في تفسير القرآن، ج11، ص: 183
فولادوند: و عذرخواهان باديهنشين [نزد تو] آمدند تا به آنان اجازه [ترك جهاد] داده شود. و كسانى كه به خدا و فرستاده او دروغ گفتند نيز در خانه نشستند. به زودى كسانى از آنان را كه كفر ورزيدند عذابى دردناك خواهد رسيد.
انصاریان: عذر آورندگان از بادیه نشینان نزد تو آمدند تا به آنان اجازه [ترک جنگ] داده شود، و کسانی که به خدا و رسولش دروغ گفتند [بدون آمدن نزد تو و بی هیچ عذری در خانه] نشستند، به زودی به کسانی از آنان که کفر ورزیدند، عذابی دردناک خواهد رسید.
تفسیر نور:
كلمهى «مُعذّرون» هم مىتواند به معناى «معتَذرون» و عذرخواهان واقعى باشد كه عذر موجّه دارند و هم به معناى كسانى كه عذرتراشى مىكنند. <136>
برخى عذر واقعى داشتند و براى آن جهت مرخّصى مىگرفتند، ولى برخى بدون عذر، در جهاد شركت نكردند كه عذاب براى اين گروه است.
«اَعراب»، باديهنشينان را مىگويند كه در بيابانها زندگى مىكنند و از تمدّن شهرى دور ماندهاند.
1- در جنگ تبوك فرمان بسيج عمومى بود كه هر كس شركت نمىكرد بايد عذرش را خدمت پيامبر بيان مىكرد و رسماً اجازه مىگرفت. «جاء المعذّرون»
2- جهاد، امرى حكومتى است نه فردى، لذا هم حضور در جبهه و هم تركِ آن بايد با اجازهى رهبر مسلمانان باشد. <137> «جاء المعذّرون ... ليؤذن لهم»
3- آنان كه به فريضهى جهاد، بىاعتنايى كرده و در پى فرارند، در ايمانشان دروغ مىگويند. «كَذَبوا»
4- دروغ، تنها با زبان نيست، عمل انسان نيز گاهى نشانِ دروغ بودن ادّعاست. «قعد الذين كذبوا»
5 - بهانهجويانِ براى گريز از تكليف، بزودى تنبيه مىشوند. «المعذّرون... سيصيب... عذابٌ اليم»
الجدول:
سورة التوبه(9) :
وَجَاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ وَقَعَدَ الَّذِينَ كَذَبُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ سَيُصِيبُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (90)
الإعراب:
(الواو) استئنافيّة (جاء) فعل ماض (المعذّرون) فاعل مرفوع وعلامة الرفع الواو (من الإعراب) جارّ ومجرور متعلّق بمحذوفحال من (المعذّرون) ، (اللام) لام التعليل (يؤذن) مضارع منصوب بأن مضمرة بعد لام التعليل، وهو مبنيّ للمجهول (اللام) حرف جرّ و (هم) ضمير في محلّ جرّ وهو نائب فاعل في محل رفع.
(الواو) عاطفة (قعد) مثل جاء (الذين) اسم موصول مبنيّ في محلّ رفع فاعل (كذبوا) مثل رضوا « في الآية (87) من هذه السورة.» ، (اللَّه) لفظ الجلالة مفعول به منصوب (الواو) عاطفة (رسول) معطوفة على لفظ الجلالة منصوب و (الهاء) مضاف إليه ، (السين) حرف استقبال (يصيب) مضارع مرفوع (الذين) موصول مفعول به (كفروا) مثل رضوا « في الآية (87) من هذه السورة.» (منهم) مثل لهم متعلّق بمحذوف حال من فاعل كفروا (عذاب) فاعل مرفوع (أليم) نعت لعذاب مرفوع.